Cập nhật: · Tác giả: Cơ Khí Tiến Bộ
10 năm bám càng các công trình hạ tầng công nghiệp, tôi gặp không ít chủ đầu tư phải thay mới toàn bộ nắp mương chỉ sau 2-3 mùa mưa. Đa phần hư hỏng xuất phát từ việc xem nhẹ cách bảo dưỡng nắp mương grating ngoài trời ngay từ khâu vận hành ban đầu. Nắng mưa, tải trọng xe nâng và bùn đất liên tục mài mòn lớp kẽm bảo vệ. Nếu không phát hiện sớm các vết nứt mối hàn và điểm gỉ sét cục bộ, cái giá phải trả sẽ là sập mương, gián đoạn giao thông nội khu và tốn kém hàng trăm triệu đồng tiền sửa chữa.
Hiện trạng hư hỏng thực tế của nắp mương grating ngoài trời
Môi trường ngoài trời là phép thử khắc nghiệt nhất đối với kết cấu thép. Nước mưa mang tính axit kết hợp với bụi bẩn đọng lại ở rãnh mương tạo thành ổ chứa chất ăn mòn cực mạnh. Hiện tượng thường thấy nhất là lớp kẽm bị mài mòn cơ học tại điểm tiếp xúc với gờ bê tông, sau đó rỉ sét phát triển dọc theo chiều dài các thanh la chịu lực.
Xe tải hoặc xe cẩu qua lại sinh ra tải trọng động liên tục. Nếu tấm grating không được cố định phẳng phiu, phản lực không đều sẽ bẻ gãy các mối hàn giữa thanh la và thanh xoắn (cross bar). Mối hàn nứt ra tạo khe hở khiến nước xâm nhập sâu vào lõi thép, thúc đẩy tốc độ ăn mòn cục bộ nhanh gấp 3 lần bình thường.
Quy trình chuẩn trong cách bảo dưỡng nắp mương grating ngoài trời
Bảo trì nắp grating không đơn giản là xịt nước cho sạch rác. Bạn cần thực hiện bài bản theo từng bước kỹ thuật cơ khí.
1. Vệ sinh cơ học và nạo vét rãnh đỡ
Nhấc toàn bộ tấm grating ra khỏi rãnh bằng móc chuyên dụng hoặc xà beng dẹp. Dùng máy xịt nước áp lực cao từ 120 bar đến 150 bar để thổi bay bùn đất đóng cứng ở khe thoáng và mặt lưng dưới của tấm. Cạo sạch rêu mốc và cặn bùn đọng trên gờ thép V đỡ mương bê tông. Nếu gờ đỡ bị kênh hoặc đọng cát, tấm mương sẽ không tiếp xúc phẳng 100%, gây ra hiện tượng bập bênh khi xe cán qua.
2. Kiểm tra mối hàn chịu lực và độ võng cơ học
Dùng búa gõ xỉ 0.5kg gõ kiểm tra dọc các thanh giằng và mối hàn góc. Âm thanh đục hoặc thấy thanh la rung lắc cục bộ là dấu hiệu mối hàn đã nứt ngầm. Dùng thước nhôm 2m đặt chéo góc tấm grating để kiểm tra độ phẳng mặt nắp. Độ võng vượt quá 5mm trên nhịp 1000mm là tín hiệu cảnh báo tấm đã bị mỏi cơ học do quá tải trọng thiết kế.
3. Xử lý phục hồi điểm bong tróc lớp mạ kẽm
Với các điểm rỉ sét diện tích dưới 50mm, tiến hành chà nhám bằng đĩa cước thép đạt cấp độ làm sạch St2 hoặc St3. Lau sạch bề mặt bằng dung môi công nghiệp. Sau đó quét hoặc phun 2 lớp sơn mạ kẽm nguội có hàm lượng kẽm khô tối thiểu 95% zinc để tạo lớp bảo vệ cathode tương đương lớp mạ nhúng nóng nguyên bản.
Bảng thông số kỹ thuật kiểm tra dung sai và lớp bảo vệ
Dưới đây là các tiêu chí nghiệm thu định kỳ tại hiện trường mà đội ngũ kỹ thuật của chúng tôi luôn áp dụng:
| Hạng mục kiểm tra | Tiêu chuẩn cho phép | Dụng cụ đo kiểm | Biện pháp xử lý |
|---|---|---|---|
| Chiều dày lớp mạ kẽm | >= 75 micromet | Máy đo độ dày lớp phủ điện từ | Sơn dặm kẽm nguội 95% zinc |
| Độ võng thanh la chịu lực | Dưới L/200 chiều dài nhịp | Thước nhôm 2m và thước lá | Gia nhiệt nắn phẳng hoặc thay mới |
| Khe hở fit-up giữa 2 tấm | 5mm đến 10mm | Thước cặp cơ khí | Căn chỉnh lại chốt chặn, kẹp saddle clip |
| Tình trạng mối hàn la - xoắn | Không nứt, không ngậm xỉ | Thước đo mối hàn, mắt thường | Hàn bù que hàn E7018 rồi mạ nguội |
Cảnh báo lỗi thầu phụ hay làm ẩu khi thực hiện cách bảo dưỡng nắp mương grating ngoài trời
Rất nhiều thầu phụ hoặc đội bảo trì làm ẩu bằng cách cầm bình sơn xịt màu nhôm bạc (loại sơn xịt thường 30.000đ/chai) xịt phủ đè trực tiếp lên thanh thép đang rỉ sét mà không cạo sạch xỉ rỉ. Lớp sơn xịt này chỉ có tính thẩm mỹ tức thời, không hề chứa hàm lượng kẽm chống ăn mòn điện hóa. Lớp gỉ bên trong vẫn tiếp tục mục ruỗng âm thầm dưới lớp sơn, chỉ sau 3 tháng mưa nắng là thanh la gãy lìa, sập toàn bộ kết cấu khi xe tải cán qua.
Lưu ý sống còn: Khi phát hiện nứt mối hàn la chịu lực quá 15% tổng số mối trên một tấm, tuyệt đối không hàn chắp vá tại chỗ ngoài trời bằng máy hàn que thông thường khi trời đang ẩm ướt; phải đưa về xưởng cơ khí gia công, sấy que hàn và xử lý bề mặt chuẩn chỉ.
Kế hoạch bảo trì định kỳ theo điều kiện vận hành
Tần suất kiểm tra cần bám sát điều kiện tải trọng và vị trí lắp đặt thực tế:
Khu vực đường nội bộ xe tải nặng chạy qua: Kiểm tra siết lại kẹp định vị (grating clip) mỗi 3 tháng một lần. Lực rung động từ lốp xe rất dễ làm lỏng bu lông M8 hoặc M10 cố định tấm grating xuống mương.
Khu vực bãi đỗ xe hoặc rãnh thu nước người đi bộ: Thực hiện tổng vệ sinh, cạo rỉ và sơn dặm lớp bảo vệ mỗi 12 tháng một lần, ưu tiên thực hiện vào cuối mùa khô để chuẩn bị đón mùa mưa lũ.
Kinh nghiệm nghiệm thu bảo dưỡng cho quản lý dự án
Nắm vững cách bảo dưỡng nắp mương grating ngoài trời giúp kéo dài tuổi thọ công trình lên tới 15-20 năm mà không phát sinh chi phí thay thế tốn kém. Khi nhận bàn giao từ thầu phụ, bạn chỉ cần một chiếc thước kẹp, búa gõ xỉ và máy đo độ dày lớp mạ để nghiệm thu pha 1. tấm grating sau bảo dưỡng phải nằm êm trên rãnh mương, tuyệt đối không bập bênh, các góc cạnh không cong vênh và lớp sơn dặm phải đồng màu, bám dính chắc chắn. Hãy lên kế hoạch kiểm tra hệ thống nắp mương ngay hôm nay trước khi mùa mưa bão ập đến.
