Cập nhật: · Tác giả: Cơ Khí Tiến Bộ
Với hơn 15 năm trực tiếp giám sát thi công hạ tầng kỹ thuật, tôi đã chứng kiến nhiều công trình phải đập bỏ cổ hố ga chỉ sau vài tháng vận hành. Phần lớn sự cố nứt vỡ, biến dạng hay tiếng ồn không xuất phát từ chất lượng vật liệu mà đến từ các lỗi thường gặp khi lắp đặt nắp hố ga grating. Việc nắm vững quy trình thi công chuẩn giúp nhà thầu tiết kiệm đáng kể chi phí bảo trì và tránh nguy cơ bị chủ đầu tư từ chối nghiệm thu. Bài viết này tổng hợp những sai sót kỹ thuật phổ biến cùng giải pháp khắc phục triệt để cho từng công đoạn.
Lựa chọn sai tải trọng theo tiêu chuẩn kỹ thuật
Không đối chiếu lưu lượng xe thực tế với tiêu chuẩn BS EN 124
Một sai sót phổ biến của các đội thi công là chọn nắp hố ga dựa trên cảm quan thay vì tính toán tải trọng chịu lực. Tiêu chuẩn BS EN 124 phân chia rõ ràng các cấp tải trọng từ A15 đến F900. Khi lắp đặt nắp hố ga grating đạt chuẩn A15 (1.5 tấn) vào khu vực đường nội bộ có xe tải trọng 10 tấn di chuyển, nắp sắt sẽ bị võng và gãy vỡ chỉ sau thời gian ngắn.
Tại các làn đường giao thông hoặc khu công nghiệp có xe container vận hành, nhà thầu bắt buộc phải lựa chọn cấp tải trọng D400 (40 tấn) hoặc E600 (60 tấn). Việc chọn sai cấp tải ngay từ đầu khiến mọi thao tác lắp đặt đúng kỹ thuật về sau đều trở nên vô nghĩa.
Sai lầm khi chọn độ dày thanh la chịu lực
Thanh la chịu lực của nắp hố ga grating thường có độ dày biến thiên từ 3mm đến 10mm và chiều cao từ 30mm đến 100mm. Chọn thanh la quá mỏng để giảm chi phí khiến nắp bị uốn cong dưới tác động lực rung lắc lực học từ bánh xe. Độ khoảng cách giữa các thanh la (step pitch) nếu quá rộng cũng làm giảm khả năng phân bổ lực trên bề mặt tấm sàn grating.
Các lỗi thường gặp khi lắp đặt nắp hố ga grating ở khâu thi công móng
Sử dụng vữa xây trát thông thường thay vì vữa không co ngót
Lỗi kỹ thuật nghiêm trọng nhất tại hiện trường là dùng vữa xi măng mác thấp (M75 hoặc M100) để chèn chân khung nắp hố ga. Vữa thông thường có độ co ngót thể tích cao khi đóng rắn, tạo ra các khoảng rỗng bên dưới đáy khung V. Khi xe tải cán qua, lực concentrated đè nén làm gãy góc bê tông cổ hố và lún nắp.
Kỹ sư giám sát cần yêu cầu nhà thầu bệ đệm bằng vữa không co ngót cường độ cao (đạt mác tối thiểu M400 hoặc sử dụng SikaGrout 214-11). Độ dày lớp vữa chèn chân khung tối thiểu từ 20mm đến 30mm để đảm bảo lực truyền đều xuống kết cấu bê tông cốt thép bên dưới.
Sai lệch độ cao và độ nghiêng mặt khung so với cốt đường
Khung nắp hố ga bị đặt cao hơn hoặc thấp hơn mặt đường hoàn thiện từ 5mm đến 10mm là lỗi xuất hiện thường xuyên. Nếu khung đặt cao hơn, bánh xe va đập mạnh tạo ra lực xung kích gây nứt bê tông xung quanh. Nếu đặt thấp hơn, nước mưa sẽ đọng tạo thành vũng tại vị trí cổ hố, gây mất an toàn giao thông.
Độ nghiêng của khung nắp phải tuân thủ chính xác độ dốc dọc và độ dốc ngang của mặt đường nhựa (thường từ 1.5% đến 2%). Kỹ thuật viên phải dùng máy thủy bình và thước kẹp kiểm tra độ cao tại 4 góc khung trước khi tiến hành đổ bê tông chèn định vị.
Những lỗi thường gặp khi lắp đặt nắp hố ga grating trong thao tác định vị
Bỏ qua khoảng hở giãn nở nhiệt giữa nắp và khung
Kết cấu thép grating có hệ số giãn nở nhiệt đáng kể khi nhiệt độ môi trường thay đổi. Thợ thi công nếu gia công khung sát khít với nắp (khoảng hở dưới 1mm) sẽ khiến nắp hố ga bị kẹt cứng, không thể mở lên khi cần bảo trì. Ngược lại, nếu khoảng hở lớn hơn 5mm, nắp sẽ va đập vào thành khung tạo tiếng ồn lớn khi xe chạy qua.
Khoảng hở tiêu chuẩn giữa nắp grating và khung bao xung quanh phải duy trì từ 2mm đến 3mm mỗi bên. Khoảng khe hở này vừa đủ cho sự co giãn nhiệt, vừa giữ cho nắp nằm êm trên gờ đỡ của khung.
Hàn cố định khung nắp hố ga grating sai kỹ thuật
Nhiều thợ hàn chỉ chấm hàn điểm (tack weld) thưa thớt ở 4 góc khung vào thép chờ cổ hố ga. Khi chịu tải trọng động kéo dài, các mối hàn chấm này sẽ bị nứt gãy. Khung bao bị xô lệch khỏi vị trí ban đầu, dẫn tới hiện tượng biến dạng toàn bộ tấm mạ kẽm.
Quy trình chuẩn yêu cầu hàn gia cường các râu thép đường kính tối thiểu D10 vào thanh V của khung với chiều dài mối hàn đường bệ tối thiểu 50mm. Mật độ râu thép khoảng 300mm đến 400mm một điểm hàn dọc theo chiều dài khung.
Thiếu sót trong công tác bảo vệ lớp mạ kẽm nhúng nóng
Va đập cơ học làm bong tróc lớp mạ kẽm bảo vệ
Nắp hố ga grating mạ kẽm nhúng nóng đạt tiêu chuẩn ASTM A123 có độ dày lớp mạ từ 65 µm đến 85 µm. Trong quá trình vận chuyển và cẩu lắp, việc để sắt thép va quệt ném thả tự do khiến lớp mạ kẽm bị bong tróc từng mảng. Vị trí mất mạ sẽ bị oxy hóa và gỉ sét nhanh chóng dưới tác động của nước thải và hóa chất trong không khí.
Không xử lý điểm cắt hàn tại hiện trường bằng sơn giàu kẽm
Khi cần cắt gọt bớt thanh la hoặc hàn thêm tai khóa tại công trường, thợ thi công thường bỏ qua bước sơn khôi phục bề mặt. Các vết cắt hở phôi thép đen không được bảo vệ sẽ bị ăn mòn rỗ (pitting corrosion), làm giảm 50% tuổi thọ chịu lực của tấm grating sau 2 năm sử dụng.
Mọi vết cắt, vết hàn phát sinh tại công trường bắt buộc phải được làm sạch xỉ hàn bằng máy mài, sau đó sơn tối thiểu 2 lớp sơn giàu kẽm (zinc-rich primer) với hàm lượng kẽm khô trên 90%.
Quy trình kiểm tra nghiệm thu hạn chế sự cố nắp hố ga grating
Kiểm tra độ phẳng và độ êm thuận khi xe lưu thông
Sau khi hoàn thiện vữa chèn và thảm bê tông nhựa, phải tiến hành kiểm tra độ phẳng bằng thước 3m. Độ lệch cho phép của mặt nắp so với mặt đường không vượt quá 2mm. Thử nghiệm cho xe tải chạy qua với tốc độ 30km/h để kiểm tra tiếng động lạ. Nắp phát ra tiếng
